Mediawijs / Methode M

Macht van de media

Onderzoekers vinden het heel interessant om te weten hoe mensen zich door media laten beïnvloeden. Iedere theorie heeft zo zijn eigen idee over hoe de media ons in zijn macht heeft. We zetten een aantal bekendere theorieën op een rij.

In deze opdracht ga je kennismaken met een aantal beïnvloedingstheorieën. Ga telkens op zoek naar een eigen voorbeeld passend bij de theorie. Doe dit met hulp van de aangeboden bronnen en het internet.

A. Injectienaaldtheorie

Met de injectienaaldtheorie wordt bedoeld dat mensen automatisch informatie uit de media overnemen, zonder zich af te vragen of informatie klopt. Ze worden “volgespoten” met informatie, zonder dat ze het ook maar kunnen tegenhouden. Wanneer een boodschap steeds wordt herhaald, ga je het op een gegeven moment onthouden en misschien ook wel geloven. Dit noemen we indoctrinatie.

Je ziet steeds vaker dat foto’s gefotoshopt zijn, of dat in verhalen niet altijd de complete waarheid wordt vertelt. Er is dan sprake van manipulatie.

Een voorbeeld van manipulatie in het Belgische VTM-nieuws (vergelijkbaar met het NOS Achtuurjournaal). Deze mevrouw van de vakbond staat de pers te woord tijdens eens staking. Het beeld is gevuld met stakers: op beeld lijkt het dus een drukke staking.

Voorbeeld van manipulatie
Beeld van VTM-nieuws

Maar een foto vanaf de achterkant genomen laat zien dat de staking minder druk is dan het beeld je doet vermoeden.

Voorbeeld van manipulatie
© Twitter/hans cardyn
Opdracht 1

A) Leg in je eigen woorden uit hoe de injectienaaldtheorie werkt.

B) Ga op zoek naar een voorbeeld van manipulatie door media.

B. Multi-step-flow theorie

Bij de multi-step-flow-theorie nemen mensen pas informatie over wanneer deze door een grotere groep of een belangrijk persoon wordt verteld. De informatie komt via een opinieleider (tegenwoordig noemen we dat een influencer) naar je toe.

Denk er maar eens aan hoe een liedje een hit wordt. Vaak begint het bij de media: een radiostation, vlogger of een andere artiest die een liedje promoot, hun luisteraars nemen het liedje over en verspreiden het weer onder hun vrienden.

Doutzen Kroes maakte sluikreclame voor Rivella, maar krijgt slechts een waarschuwing

Deel ook eens een foto die minder perfect is. De boodschap van Doutzen Kroes aan haar ruim vijf miljoen Instagram-volgers klinkt goedbedoeld. Maar in werkelijkheid maakte het supermodel met het bericht stiekem reclame voor frisdrankmerk Rivella, oordeelde de Reclame Code Commissie.

Bron: Volkskrant, 2017

Opdracht 2

A) Leg in je eigen woorden uit waar de multi-step-flow-theorie over gaat.

B) Welke influencer op Instagram/Snapchat (of een ander medium) volg jij? Zoek een recente post op waarin je wordt opgeroepen iets te kopen of te doen.

Opdracht 3

Leg met behulp van de multi-step-flow-theorie waarom Giro 555 zoveel verschillende bekende Nederlanders dezelfde boodschap laat opnemen?

C. Theorie van selectieve perceptie

Met de theorie van de selectie perceptie geloof je niet in de macht van de media, maar ben je als persoon zelf instaat om informatie te filteren. Je ontvangt de informatie alleen als je ervoor open staat.

Afhankelijk van het referentiekader van mensen komt informatie binnen. Als jij helemaal niets met auto’s hebt, dan zal een reclame voor een auto minder snel opvallen. Wanneer je geen kinderen hebt, valt het je niet op hoeveel reclame er eigen voor kinderproducten wordt gemaakt.

Opdracht 4

A) Geef je eigen omschrijving van de theorie van selectieve perceptie.

B) Een voorbeeld om te laten zien hoe je hersenen voor de gek gehouden kunnen worden is de onderstaande video. Wie heeft de moord gepleegd?

D. Agendatheorie

Met de agendatheorie bepaalt de media niet wat je ergens van vindt, maar vooral waar je over praat. De media bepalen zelf wat ze uitzenden, zij hebben dus de macht om de onderwerpen te bepalen waar de mensen het over hebben.

De media nodigen altijd dezelfde mensen uit. Sommige films, boeken, of artiesten krijgen overal aandacht, de ander komt nooit in de media. Die éne nieuwsgebeurtenis wordt uitgebreid besproken, terwijl de andere aan de kant wordt geschoven.

Opdracht 5

A) Leg in je eigen woorden uit wat de agendatheorie betekent.

B) Wat zijn onderwerpen die op dit moment in het nieuws zijn?

B) Bekijk deze aflevering van Medialogica in de klas. Leg met behulp van de agendatheorie uit waarom de media een grote rol hadden bij deze gebeurtenis.

E. De visie van de media als betekenisverlener

Met de visie van media als betekenisverlener bedoelen we dat mensen opgroeien met media en zo een rol speelt in het socialisatieproces.

Sesamstraat, Bassie en Adriaan, Samson en Gert, Huis Anubis, Ernst, Bobbie en de rest, Mees Kees, Brugklas.. er zit vast wel een televisieserie tussen die je hebt gekeken. Met hun verhalen ben je opgegroeid: zij hebben je uitgelegd wat normaal of niet normaal is.

Mensen nemen ook gedrag van media over: meiden make-uppen zoals de vloggers vertellen hoe dat moet, jongens gamen zoals de gamers vertellen hoe je dat moet doen. Als je Gordon foute grappen horen maken, hoor je die terug op school of het werk.

Opdracht 5

A) Leg in je eigen woorden uit wat er met de visie van de media als betekenisverlener wordt bedoeld.

B) Welk televisieserie keek jij vroeger? Heb je er iets van geleerd?

Extra: Welke theorie hoort  bij welk voorbeeld?

1. De ouders van Jop roken al tientallen jaren, zelf vindt Jop de vieze foto’s op pakjes sigaretten afschuwelijk, maar de ouders van Jop hebben hier geen last van.

2. De kranten staan er vol van: Nederland heeft van China twee panda’s gekregen, ze heten Wu Wen en Xing Ya.

3. Op Facebook las ik dat de republikeinse president Donald Trump ooit heeft gezegd dat republikeinen domme mensen zijn.

4. Veel kinderen zijn opgegroeid met Sesamstraat en Klokhuis.

5. De make-up die MeisjeDjamilia draagt, koop ik ook altijd.

Geef jouw feedback op bovenstaande lesstof